Kilalanin Ang Mga Parasitikong Bulate sa Katawan ng Tao

Parasitismo ang tawag sa interaksyon ng dalawang organismo kung saan, ang isang organismo (parasitiko) ay kumukuha ng sustansya o kahit na anong benepisyo mula sa ikalawang pang organismo (host), habang siya naman ay walang nakukuha mula sa naunang organismo kundi’y pinsala lamang. Ang kuto na naninirahan sa ulo ng tao ay isang halimbawa ng parasitismo, gayundin ang lahat ng uri ng fungus, virus at bacteria na makikita sa katawan na nakapagdudulot ng iba’t ibang sakit. Ngunit bukod sa mga ito, ang isa sa mga pinakakilalang parasitiko sa katawan ng tao ay ang mga bulate sa tiyan. Ang mga parasitikong bulate, na kadalasan ay¬†nakukuha sa mga kontaminadong pagkain at maruming istilo ng pamumuhay, ay kadalasang naninirahan as tiyan ng tao at walang mabuting maidudulot.

Narito ang ilang klase ng bulate ang maaaring maging parasitiko sa katawan ng tao

Ascaris o Roundworm. Ang mga bulateng Ascaris o roundworm ay makikilala sa kanilang bilogan at mahabang katawan. Kadalasan itong naninirahan at nagpaparami sa bituka ng tao. Maaari itong makuha kung ang pagkain na kinain, o ang kamay o kahit na anong bagay na isinubo, ay kontaminado ng itlog nga bulate. Ang taong apektado ng bulateng ito ay maaaring makaranas ng panghihina, kabawasan ng timbang, kawalan ng gana kumain, diarrhea, at pananakit ng tiyan. Kung mapapabayaan, maaari itong humantong sa pagkakaroon ng anemia o malnutrisyon. Tinatawag na ascariasis ang kondisyon ng pagkakaroon nito sa tiyan.

Ascaris o roundworm

Enterobius o pinworm. Ang sumunod na uri ng bulate sa tiyan ay ang Enterobius o pinworm. Kilala ito sa pagkakaroon ng mala-kalawit na buntot at naninirahan sa bituka ng tao. Nakukuha ito sa pagkain ng kontaminadong pagkain o kaya naman ay sa pagkakalangham ng itlog na tinangay ng hangin. Ito ang bulate na nakapagdudulot ng matinding pangangati sa butas ng puwet. Nagaganap ang pangangati sa tuwing mangingitlog ang bulate sa butas ng puwet. Maliban sa iritableng pakiramdam mula sa matinding pangangati ng puwet, wala nang iba pang seryosong komplikasyon ang maaaring idulot ng parasitikong ito.

Enterobius o Pinworm

Tapeworm. Ang mga tapeworm ay bulate na mahaba at pipi o flat, na tila isang haba ng tape, na kadalasang naninirahan sa bituka. Ito ay nakukuha mula sa pagkain ng karne ng baka, baboy o isda na kontaminado ng itlog at hindi naluto ng tama. Ang pagkakaroon ng tapeworm sa katawan ay maaaring magdulot ng pangangayayat, panghihina ng katawan, pananakit ng katawan at madalas na pagkagutom. Di tulad ng ibang bulate, ang tapeworm ay may kakayanang dumami sa pagkakahati ng katawan nito, kung kaya’t makabubuti na maaalis ang lahat ng tapeworm sa katawan sa panahon ng gamutan, dahil kung hindi, maaari lamang itong manumbalik at muling magparami sa bituka.

Tapeworm

Trichina spiralis. Ang isa sa mga pinakanakakasamang parasitikong bulate ay ang Trichina spiralis na maaaring makuha sa pagkain ng karning hindi naluto ng tama. Ang mga bulateng ito ay natutukoy sa itsurang nakapulupot sa mga kalamnan. Sa umpisa ay naninirahan at nagpaparami ito sa bituka at maaaring makapagdulot ng pagsusuka, panghihina at kabawasan ng timbang, ngunit kinalaunan, ito ay may kakayanang pumasok sa kalamnan, at umabot sa puso at sa utak na maaaring makamatay. Tinatawag na Trichinosis ang sakit na dulot ng bulateng ito.

Trichina spiralis

Filarial worm. Ang mga bulate gaya ng Wuchereria bancrofti, Brugia malayi, at Brugia timori ay ang mga parasitikong bulate na naninirahan sa dugo at nakukuha mula sa kagat ng lamok na apektado ng bulate. Ito ang nakapagdudulot ng sakit na Elephantiasis na karaniwan sa ilang lugar sa Pilipinas. Ang sakit na ito ay natutukoy sa pagkakaroon ng paglaki at pamamaga ng mga paa at bayag ng kalalakihan.

Filaria worm sa dugo

Schistosoma o bloodfluke. Ang mga bulateng schistosoma o bloodfluke ay ang mga bulateng maaaring makuha mula sa pagkain ng suso o snail. Ang sakit na schistosomiasis na dulot ng bulateng ito ay ang itinuturing na pangalawa sa pinakamalala at nakamamatay na kaso ng parasitismo sa mundo, pangalawa sa malaria. Ang bulate ay naninirahan at nangingitlog sa mga daluyan ng dugo na pumapalabot pantog (bladder) kung kaya’t ang kadalasang naapektohan ay bato at pantog. Maaari itong makapagdulot ng pananakit ng tiyan, pagdurugo sa tae at ihi, sakit sa bato, at minsan ay pagkabaog. Ang taong apektado ng bulateng ito ay kadalasang mayroong malaking tiyan.

Schistosoma o bloodfluke

Trichuris o whipworm.  Ang bulateng ito ay natutukoy sa pagkakaroon ng katawan na mala-latigo ang anyo. Gaya ng ascaris, nakukuha ito sa sa mga kontaminadong pagkain. Naninirahan ang mga bulate at nagpaparami sa bahagi ng malaking bituka o large intestine. Kung ang bilang nito sa bituka ay tumaas, maaaring magdulot ito ng panghihina, pananakit ng tiyan, at pagtatae. Tinatawag na Trichuriasis ang sakit na dulot ng bulateng ito.

Trichuris o whipworm

 

Paano makaiwas sa pagkakaroon ng Kuto at Lisa?

Ang pagkakaroon ng kuto at lisa sa ulo ay mahirap maiwasan lalo na kung isa sa kasama sa bahay ang mayroon nito. Ngunit para mabawasn ang posibilidad ng pagkakahawa ng kuto, kinakailangang sundin ang mga sumusunod:

  • Iwasang manghiram ng gamit ng iba gaya ng suklay, sombrero o kahit na anong bagay na nilalagay sa ulo.
  • Ugaliing tignan ang ulo kada 3 o 5 araw upang makatiyak na hindi mahahawa.
  • Huwag tumabi sa pagtulog o kaya’y humiga sa pinaghigaan ng taong apektado ng kuto

Para naman sa mga taong mayroon nang kuto sa ulo, mangyari lang na sundin ang sumusunod upang hindi maikalat ang pesteng insekto sa ibang tao:

  • Magsuklay lamang sa isang lugar at malayo sa ibang tao
  • Pagpagin ang mga pinaghigaang kama at unan. Ang kuto ay maaari lamang mabuhay ng hanggang 2 araw na wala sa ulo ng tao.
  • Kung gagamit ng suyod, tiyakin na malayo sa ibang tao.
  • Agad ding linisin ang mga pinaghubarang damit, makatutulong kung babanlian ang mga ito.
  • Epektibong paraan din ang pagpapakalbo ng buhok

Paano tinatanggal ang mga kuto at lisa?

May mga gamot at shampoo na nirereseta ng doktor at maaring mabili sa mga suking pamilihan at botika. Ginagamit ang lindane shampoo para hugasan sa buhok sa pagligo, at saka naman papahiran ng gamot gaya ng malathion. Ang mga ito ay nakatutulong na patayin ang mga kuto at lisa sa ulo, at nagpapadulas sa buhok upang matanggal ang mga nakakapit na lisa. Upang makasiguro, mangyaring lumapit sa doktor at humingi ng payo ukol sa mabisang pantanggal ng mga peste sa ulo.

Sa bahay naman, maaari din gamitan ng suyod ang buhok upang matanggal ang mga nakakapit na lisa sa buhok. At ang iba pa ay gumagamit naman ng langis o gaas upang patayin ang mga kuto at lisa.

Paano malaman kung may kuto sa ulo?

Ang pagkakaroon ng kuto sa ulo ay madaling natutukoy kung titignang mabuti ang buhok at ulo. Dahil ang mga kuto ay mak kakayahang makagapang ng mabilis, maaaring hindi sila agad na mapansin. Ngunit ang pagkakaroon ng mga lisa sa buhok ay indikasyon ng pagkakaroon ng kuto sa ulo. Matutukoy din ang pagkakaroon ng kuto sa pamamagitan ng suyod, o ang suklay na may pinong ngipin. Suklayin lamang ang buhok gamit ang suyod habang nakatapat sa puting papel. Ang mga kuto ay maaaring mahulog sa puting papel at madaling makikita.

Saang bahagi ng ulo kadalasang nakikita ang mga kuto?

Ang mga kuto ay kadalasang namamayagpag sa bahagi ng anit na nasa likod ng tainga, at sa bahaging malapit sa batok.

 

Ano ang mga sintomas sa pagkakaroon ng Kuto sa Ulo?

Ang taong mayroong kuto sa ulo ay maaaring makaranas ng mga sumusunod:

  • Matinding pangangati ng ulo
  • Pakiramdam na tila may gumagapang sa ulo
  • Pagsusugat ng anit, dahil sa pagkamot
  • Impeksyon sa mga sugat sa anit

Kailan kinakailangang magpatingin sa doktor?

Kung ang pagsusugat sa ulo na sanhi ng madalas na pagkakamot ay lumalala o kaya ay nagsimula nang maimpeksyon, makabubuting ipasuri sa doktor upang agad na mabigyan ng lunas. Makatutulong din ang konsultasyon sa doktor kung hindi sigurado sa kung ano ang dapat gawin sa matinding pananalasa ng mga kuto sa ulo.

Mga kaalaman tungkol sa Kuto sa Ulo

KutoAng kuto ay isang insektong parasitiko na maaaring manalasa sa ulo ng tao. Ang insektong Pediculus humanus capitis ay may kakayanang manirahan at magparami sa buhok sa ulo ng tao, at ang ang balat at dugo naman ang nagsisilbing pagkain nito. Lisa naman ang tawag sa puting itlog ng kuto na nakakapit sa buhok. Ang kondisyong ito na isang uri ng paratismo ay tinatawag na pediculosis sa terminolohiyang medikal. Tandaan na iba rin ang uri ng kuto na namemeste sa buhok sa ibang bahagi ng katawan.

Bakit nagkakaroon ng kuto at lisa sa ulo?

Ang kuto ay maaaring makuha kung sakaling madikit ang iyong buhok sa ulo ng taong mayroon nang kuto. Ang pamemeste ay maaring magsimula kung sakaling makalipat ang kahit na dalawang kuto lamang, isang babae at isang lalake. Ang dalawang kutong ito ay maaaring magsama at mangitlog ng maraming lisa sa buhok, kaya’t mabilis itong nakapagpaparami. Ang kuto ay maaari ding makuha sa damit, suklay, o unan na ginamit ng apektadong tao.

Mga Paniniwala sa Pagkakaroon ng kuto

May mga nagsasabi na maaari daw lumipad o tumalon ang kuto mula sa isang ulo patungo sa iba. Ito ay hindi too. Ang mga kuto ay walang pakpak upang makalipad, at wala ring mahahabang paa para makatalon. Tanging sa pagkakadikit lamang sa apektadong buhok, o kaya’y sa mga gamit na ginamit ng taong may kuto maaari itong makuha. Hindi rin totoo na maaaring kumalat ang kuto sa balahibo ng alagang hayop. Ang kutong namemeste sa ulo ng tao ay para sa tao lang at walang kakayanang dumami o manirahan sa balat ng hayop.

Sino ang maaaring magkaroon ng kuto?

Walang pinipiling edad o kasarian ang pagkakaroon ng kuto. Lahat ng tao na mayroong buhok sa ulo ay maaari nitong mahawaan. Bagaman mas madalas ito sa mga kababaihan, dahil sa kanilang mahabang buhok, at sa mga kabataang nasa edad 3 hanggang 10.

Ano ang hitsura ng kuto at ng lisa?

Ang kuto ay isang insekto na halos kasing laki ng linga. Ito ay may anim na paa at maaaring kulay tsokolate (brown), itim, o akulay abo (grey). Ang lisa naman ay makintab, maaaring kulay abo o puti, at hugis bilohaba (oblong) na kadalasang may buntot. Ang mga lisa ay kadalasang nakikitang nakakapit sa mga hibla ng buhok.

Kuto at Lisa

Kuto at Lisa