Paano makaiwas sa pagkakaroon ng galis sa balat?

May ilang mga hakbang upang maiwasan ang pagkalat o pagkakahawa ng galis sa balat. Halimbawa ay ang sumusunod:

  • Upang maiwasang mahawa sa mga taong may galis sa balat, huwag basta-basta ididikit ang balat sa balat na apektado ng galis. Umiwas muna sa pakikipagtalik o anumang interaksyon na magdudulot ng pagdikit ng mga balat.
  • Dapat ding magpagamot kaagad kung nakararanas ng mga sintomas ng paggagalis upang maagapan na kaagad ang pagkalat nito.
  • Buhusan ng mainit na tubig ang lahat ng punda at kobre-kama na ginamit ng taong apektado ng sakit. Bagaman madali namang mamatay ang mga kuto kung mawawala sa katawan ng tao, makatutulong pa rin ang hakbang na ito upang maiwasan ang patuloy na pagkalat ng sakit sa balat.

Ano ang gamot sa galis sa balat?

Ang mga galis sa balat ay maaaring magamot sa tulong ng mga gamot na inirereseta ng doktor. Ang mga ito ay kadalasang pinapahid sa mga apektadong balat. Narito ang ilan sa mga gamot na madalas ireseta para sa paggagalis sa balat:

  • Permethrin. Maaaring gamitin ang permethrin sa balat mula leeg pababa sa katawan. Ito ay pinapahid lamang sa mga apektadong lugar at iniiwan sa balat nang buong magdamag bago hugasan at kadalasan isinasagawa sa loob ng isang linggo. Ito ang tinuturing na pinaka epektibong paraan ng pag-alis sa mga galis.
  • Lindane. Ang lindane ay parang lotion na pinapahid din sa apektadong balat. Ngunit dapat tandaan na ito ay maaaring madulot ng panginginig ng mga kalamnan (seizure) at ipinagbabawal sa buntis o sa nagpapasuso.
  • Ivermectin. Ang ivermectin ay iniinom na gamot para sa ilang kondisyon ng pagkakaroon ng parasitiko sa katawan kabilang na ang pagkakaroon ng galis.
  • Crotamiton. Ang gamot na ito naman ay pinapahid din sa apektadong balat para sa mga matatanda. Hindi ito rekomendado sa balat ng mga bata.
  • Sulfur. Ang sulfur na hinahalo sa cream ay mabisa at ligtas na paraan para maalis ang pananalasa ng mga kuto sa balat.
  • Diphenhydramine. Maaari ding gumamit diphenhydramine upang maibsan ang pangangati na nararanasan.

 

Paano malaman kung may galis sa balat?

Ang pagkakaroon ng galis sa balat ay natutukoy dahil sa mga sintomas na nararanasan tulad ng pagkakaroon ng mga butlig sa balat, at matinding pangangati lalo na sa gabi. Ngunit upang makatiyak, maaaring suriin ang balat kung may presensya ng galis. Ginagawa ito sa pagkuha ng maliit na sample (scrapings) mula sa apektadong balat, at saka susuriin sa ilalim ng microscope. Bukod pa rito, maaari ring patakan ng tinta ang balat upang malagyan ang mga butas na nilikha ng mga kuto at saka pupunasan. Dahil dito, lilitaw nang mas malinaw ang mga “burrows” o butas sa balat.

Maaari bang magkamali sa pagtukoy sa galis sa balat?

Hindi malayong magkamali ang mga doktor sa pagtukoy sa pagkakaroon ng galis sa balat sa pagsisimula pa lamang ng pananalasa ng mga kuto sapagkat ang mga sintomas ay kahalintulad din ng kagat ng lamok, surot, at iba pang insekto, o kaya ay simpleng pagtatagihawat lang.

Ano ang mga sintomas ng galis sa balat?

Ang galis sa balat ng tao ay pangkaraniwan at maaaring makaapekto sa kahit na anong edad. Kadalasang matatagpuan ito sa dibdib, braso, palat, tiyan, puwet maselang bahagi ng babae at lalaki, binti at sa paa. Ito’y makapagdudulot ng mga sumusunod na sintomas:

  • Pangangati. Ang pangunahing sintomas ng paggagalis ay ang matinding pangangati ng apektadong balat. Ito ay nagsisimula sa isang bahagi lamang ng katawan at kumakalat. Ang pangangati ay pinakamatindi sa gabi habang natutulog at pagkatapos ng pagligo.
  • Bakas ng mga kuto (burrows). Makikita sa mga apektadong balat, partikular sa palad, ang maiitim o mala-abong mga guhit. Ang mga ito ay likha ng mga maliliit na kuto sa balat.
  • Butlig-butlig (rashes). Ang mga mapupulang rashes sa balat ay kaakibat ng pangangati na nararanasan. Ito ay pinakamadalas sa hita, dibdib, tiyan, kili-kili, at utong ng mga babae.
  • Mga kalmot. Ang matinding pangangati sa balat ay madalas humantong sa pagkakaroon ng mga kalmot dahil sa matinding pagkakamot.
  • Paglala ng mga naunang sakit sa balat. Kung mayroon nang ibang kondisyon sa balat na naunang nakaaapekto, hindi malayong lumala pa ito ng husto dahil sa pananalasa ng mga maliliit na kuto.

Ang mga sintomas na nabanggit ay kadalasang mararamdaman 2 hanggang 6 na linggo mula nang mahawa. Ang pangangati at pagbubutlig sa balat ay dulot ng allergic reaction ng tao sa kagat, laway, o dumi ng mga kuto.

Kailan dapat magpatingin sa doktor?

Sa oras na maranasan ang mga sintomas na nabanggit, agad na magtungo sa pagamutan, partikular sa isang dermatitis na espesyalista sa balat. Mahalaga na magamot agad ang kondisyong ito upang hindi na kumalat pa sa ibang tao.

Kaalaman tungkol sa Galis sa Balat o Scabies

scabies1Ang paggagalis sa balat, o scabies, ay isang sakit na dulot ng impestasyon ng maliliit na kuto sa balat.  Ito ay nagdudulot ng matinding pangangati sa balat, at pagsusugat dahil sa sobrang pagkamot. Mabilis itong makahawa kung madidikit ang apektadong balat sa ibang balat (skin to skin contact) ngunit madali din namang magagamot kung mapapatay ang mga kutong naninirahan sa balat.

 

 

 

Ano ang sanhi ng galis sa balat?

Ang paggagalis ay dulot ng kuto na Sarcoptes scabiei var hominis. Ang mga kutong ito ay maliliit lamang at nakikita lamang sa ilalim ng microscope. Nakukuha ang mga ito mula sa pagkakadikit ng balat sa apektadong balat ng kung sinuman, o kaya ay ang pagtulog sa kaparehong kama na tinulugan ng apektadong tao. Maaari din ngunit hindi kasi bilis makahawa ang paggamit ng iisang tuwalya o kaparehong damit ng taong apektado ng galis sa balat.

Gaano kalaganap ang pagkakaranas ng galis sa balat?

Ang pagkakaroon ng galis sa balat ay pangkaraniwang kondisyon na nakaaapekto sa maraming tao sa buong mundo. At wala rin itong pinipiling edad na maaapektohan.

Anong bahagi ng katawan ang madalas maapektohan ng galis?

Ang pananalasa ng mga maliliit na kuto ay madalas sa mga bahaging tulad ng dibdib, tiyan, braso, kamay, puwet. maselang bahagi ng katawan ng babae at lalaki, binti, at paa.

Ano ang salik na nakapagpapataas ng panganib ng pagkakahawa ng sakit na galis?

Ang anumang gawain na mangangailangan ng pagdikit ng mga balat gaya ng pakikipagtalik o kaya ay pagyayakapan ang mga pangunahing paraan na nakapagpapataas ng panganib ng pagkakahawa sa sakit. Ang mga maliliit na kuto ay hindi nakakatalon o lumilipad, bagkus nakalilipat lang sa balat ng iba kung magdidikit ang mga balat. Mababa lamang ang posibilidad ng pagkakahawa nito sa mga eskwelahan at palaruan.

Maaari bang makuha ang galis mula sa mga aso at pusa?

Ang mga maliliit na kuto na nakaaapekto sa mga alagang hayop ay iba sa mga kuto na nagdudulot ng galis sa mga tao. Ang mga pulgas ng alagang hayop ay maaring magdulot lamang ng pangangati ngunit hindi ito makapagpaparami at magtatagal, ‘di tulad ng mga kuto ng tao na kayang magparami at magdulot ng paggagalis sa balat kung hindi magagamot.

 Ano ang mga posibleng komplikasyon ng galis sa balat?

Ang matinding paggagalis ay nagdudulot ng matinding pangangati. Ang pangangating ito ay madalas kinakamot hanggang sa pagkaroon ng mga sugat sa balat. Kung magkakaroon ng mga sugat, posible itong maimpeksyon ng mga bacteria gaya ng Staphylococcus aureus na nagdudulot ng maraming kondisyon sa balat gaya ng tagihawat, pigsa, at iba pa.

Paano makaiwas sa filariasis o elephantiasis?

Ang pangunahing paraan para maiwasan ang pagkalat ng sakit na filariasis sa isang komunidad ay sa pamamagitan ng pag-inom ng gamot na albendazole kasabay ng ivermectin o kaya diethylcarbamazine citrate taon-taon. Dahil dito, nababawasan ang pagdami ng bulate sa dugo kung kaya’t napipigil ang transmission cycle o ang paglipat ng bulate mula sa dugo patungo sa lamok na kumakagat. Sa paglipas ng ilang taon na gamutan, napupurga ang presensya ng parasitikong bulate sa buong komunidad.

Makakatulong din na makaiwas sa pagkakasakit kung iiwas mismo sa mga lugar na may napapabalitaang kaso ng filariasis. Bagaman maliit lamang ang posibilidad na mahawa sa isang panandaliang paninirahan sa isang komunidad na may filaria, mas makabubuti pa rin na agapan na ang pagpunta sa mga lugar na ito hanggat maaari. Kung hindi naman maiwasang pumunta, siguraduhing gumamit ng kulambo sa pagtulog at gumamit din ng mga insect-repellant na lotion.

Ano ang gamot sa filariasis o elephantiasis?

Ang sakit na filariasis ay nagagamot sa pag-inom ng albendazole kasabay ng ivermectin o kaya diethylcarbamazine citrate. Sa gabay ng World Health Organization, binibigay ang mga gamot na ito isang beses sa isang taon sa loob ng 4-6 na taon. Ang mga gamot na ito ay ipinapamahagi sa buong populasyon na nanganganib sa pagkakaroon ng sakit (halimbawa ay sa isang komunidad sa isang liblib na lugar na may napabalitaang kaso ng filariasis) sapagkat mahirap matukoy kung sino ang ispesipikong apektado ng sakit. Sa ganitong paraan, malawakang napupurga ang presensya ng parasitikong bulate sa isang pamayanan.

Paano malaman kung may filariasis o elephantiasis?

Bukod sa panlalaki ng mga hita at binti ng pasyente na madali naman napapansin, ang pangunahin at pinakasiguradong paraan para matukoy ang sakit na filariasis ay sa pamamgitan ng pagsusuri sa dugo sa ilalim ng microscope. Kumukuha lamang ng sample ng dugo mula sa pasyente at saka ihahanda sa isang glass slide para madaling makita sa microscope. Ang patak ng dugo ay hinahanda bilang thick o thin smear sa isang glass slide at papatakan ng Giemsa stain upang mas makita ng malinaw ang presensya ng mga maliliit na bulate. Dahil mas aktibo ang mga bulati sa gabi, rekomendado na sa gabi kumuha ng sample na dugo.

Ano ang mga sintomas ng filariasis o elephantiasis?

Ang pagkakaroon ng sakit na filariasis ay kadalasang walang pinapakitang kahit na anong sintomas sa umpisa ng pagkakasakit. Maaari lamang magkaroon ng panakanakang pamamaga ng ilang kulani sa katawan dahil sa reaksyon ng immune system sa impeksyon ng parasitikong bulate. Ang iba’y maaari ding makaranas ng pananakit ng kasu-kausan at pangangapal ng balat. Nakikilala lamang ang pagkakaroon ng sakit kinalaunan kapag nagsimula na ang panlalaki o pamamanas ng ilang bahagi ng katawan gaya ng hita, binti, o bayag.

Kailan dapat magpatingin sa doktor?

Dahil nga kadalasan ay walang sintomas na nararamdaman sa pagsisimula pa lamang ng sakit na filariasis, malamang sa malamang ay isinasa-walang bahala lamang ang pagkakaroon nito hanggang sa magsimula ang pamamanas ng mga bahagi ng katawan. Sa oras na maramdaman ang hindi normal na pamamaga ng mga paa, binti o bayag, agad na magtungo sa doktor upang masuri kung positibo sa sakit na filariasis.

Mga kaalaman tungkol sa filariasis o elephantiasis

filariasisFilariasis ang sakit na tumutukoy sa impeksyon sa dugo at kulani ng ilang uri ng parasitikong bulate na maaaring magdulot ng matinding pamamaga ng hita, braso, at ari. Ang mga parasitikong bulate ay nakukuha mula sa kagat ng lamok na apektado ng sakit. May ilang uri ng sakit na filariasis ang maaaring makaapekto sa tao, depende ito sa uri ng bulate na nagdudulot ng sakit at sa mga sintomas na mararanasan, ngunit sa artikulong ito, ang Lymphatic Filariasis ang ating tatalakayin.

Ang Lymphatic Filariasis, kilala rin sa tawag na elephantiasis, ay isa sa mga pinakakaraniwang uri ng filariasis na maaaring maranasan ng mga bansang nasa rehiyong tropiko. Kilala ang sakit na ito sa pagdudulot ng matinding pamamanas o sobrang paglaki ng mga braso, hita o kaya naman ay bayag sa mga kalalakihan, kaya nga elephantiasis sapagkat mala-elepante ang sukat ng lumaking bahagi ng katawan.

Gaano kalaganap ang sakit na filariasis?

Ang sakit na ito ay nakakaapekto sa halos 120 milyon na tao sa buong mundo at pinakamataas sa mga bansang nasa rehiyong tropiko. Kabilang dito ang mga bansa sa Gitnang Africa, Timog Amerika, pati na sa Timog-Silangang Asya kung saan kabilang ang Pilipinas. Sa mga malalayong probinsya ng Pilipinas, umaabot sa 3 milyon ang mga taong nanganganib na magkasakit nito.

Ano ang sanhi ng filariasis?

May tatlong uri ng bulate na kilalang nakapagdudulot ng sakit na filariasis. Una at ang pinakakaraniwan ay ang Wuchereria bancrofti, ang ikalawa ay Brugia malayi ang ang huli ay ang Brugia timori. Ang pagkakasakit nito ay nagsisimula sa kagat ng lamok na apektado ng bulate. Naipapasa ang maliliit na bulate mula sa laway ng lamok patungo sa dugo ng tao. Sa oras na makapasok ito sa sitema ng tao, ang mga bulati ay tutungo sa lymph nodes o kulani at dito’y maninirahan. Kapag nabarahan ng mga bulate ang mga kulani, nagsisimula ang pamamanas ng ilang bahagi ng katawan gaya ng paa at binti, pati na ang braso, at maging ang bayag ng kalalakihan. Dapat tandaan na ang isang kagat ng lamok ay hindi sapat para makapagdulot ng sakit. Maari lamang magkasakit kung maraming beses nang nakagat ng apektadong lamok.

Sino ang mga nanganganib na maaaring magkasakit ng filariasis?

Ang may pinakamataas na panganib ng pagkakaroon ng sakit na ito ay ang mga taong naninirahan sa isang pamayanan na may napabalitaang kaso ng filariasis. Dahil ang sakit na ito ay naipapasa sa pamamagitan ng kagat ng lamok, hindi malayong umaaligid pa sa lugar ang lamok na nagdadala ng sakit. Ang mga lugar na ito ay kadalasang nasa liblib na lugar sa mga probinsya.

Ano ang maaaring maidulot ng pagkakasakit ng filariasis?

Dahil sa matinding paglaki ng ilang bahagi ng katawan, ang taong nakaranas ng filariasis ay kadalasang nagiging baldado at nahihirapan nang makakilos. Sila rin ay maaaring makaranas ng problemang emosyonal at psychological sapagkat kadalasan ay nahihirapan na silang makihalubilo sa lipunan dahil sa kanilang kondisyon.