Paano makaiwas sa Hepatitis C?

Sa ngayon, wala pang bakuna na makapipigil sa pagkakaroon ng Hepatitis C. Kung kaya, ang tanging magagawa lamang ay ang pag-iingat na hindi mahawaan nito. Maaring sundin ang mga sumusunod na hakbang:

  • Tiyaking malinis at bago ang mga kagamitan sa pagpapabutas para sa hikaw at pagpapatatoo.
  • Maging maingat sa paghawak ng mga kagamitan na ipinang tuturok lalo na kung nagtatrabaho sa lugar na mayroong mga dugong kontaminado ng virus.
  • Umiwas sa ipinagbabawal na gamot
  • Bagaman bibihira lang ang pagkakakaroon ng Hepatitis C mula sa pakikipagtalik, makatutulong pa rin na makaiwas sa pagkakasakit nito kung gagamit ng condom sa pakikipagtalik.

 

Ano ang gamot sa Hepatitis C?

Sa pangkasalukuyan, walang gamot para sa Hepatitis C na ibinibigay para sugpuin mismo ang virus. Ang tanging magagawa lamang ay gamutin ang mga sintomas na maaaring maranasan. Para sa Hepatitis C na acute o hindi malala, maaaring bigyan lamang ng karagdagang nutrisyon at dagdag na inumin sapagkat maaari naman itong nawawala ng kusa. Ngunit kung ang Hepatitis C ay chronic o malala at tumagal na, maaaring bigyan ng mga antiviral na gamot gaya ng lamivudine, adefovir, telbivudine at entecavir na makatutulong makapagpabagal sa pagdami ng virus. Sa mga lalong malubhang kalagayan naman, bagaman hindi nito kayang mapigilan ang sakit na Hepatitis C, maaaring isagawa ang liver transplant o ang paglilipat ng bago at masiglang atay. Pagkatapos ng paglilipat ng atay, maaaring magtuloy-tuloy pa rin ang pag-inom ng antiviral na gamot sapagkat malaki ang posibilidad na manumbalik ang HCV.

Paano malaman kung may Hepatitis C?

Tanging sa pagsasagawa ng blood test maaaring makasiguro sa pagkakaroon ng hepatitis. Maaari suriin gamit ang Liver Function Tests o LFT kagaya ng ALT, AST, Alkaline Phosphatase, at iba pa, upang masukat ang katayuan ng atay. Ang anumang pagbabago sa lebel ng mga ito ay maaaring indikasyon ng pagkakaroon ng problema sa atay gaya ng pagkakaroon ng Hepatitis. Maaari ding magsagawa ng Liver Biopsy upang mapag-aralan kung gaano katindi ang pinsala sa atay at kung ito ba ay dulot ng hepatitis.

Ano ang mga sintomas ng Hepatitis C?

Ang pagkakaroon ng Hepatitis C ay kadalasang walang pinapakita o mararamdamang kahit na anong sintomas lalo na sa unang bahagi ng pagkakasakit nito.  Ngunit maaari rin naman na may lumabas na sintomas gaya ng sumusunod:

Mga karaniwang sintomas ng Hepatitis C

  • Kawalan ng ganang kumain
  • Pagiging matamlay o pagkakaron ng pakiramdam ng pagod
  • Pananakit ng mga kalamnan at kasu-kasuan
  • Paninilaw ng balat sa buong katawan
  • Pagkakaron ng ihi na kulay tsaa at iba pang pagbabago sa pag-ihi

Ang malalang kaso ng Hepatitis C ay maaari namang magdulot ng:

  • Biglaang paglaki ng tiyan
  • Biglaang paninilaw
  • Pagiiba ng pag-uugali, pagiging irritable o magagalitin
  • Pagiging pala-tulog o antukin, pagkalito

Kailan dapat magpatingin sa doktor?

Kung mayroon kang sintomas ng Hepatitis C, magpatingin na agad sa doktor. Anong klaseng doktor? Sa umpisa, kahit sa General Practioner o Family Doctor muna magpatingin. Maari ring lumapit sa isang ispesyalista sa tiyan at bituka o Gastroenterologist. Kailangan ang agarang aksyon upang maagapan ang posibleng pag-lala nito at anumang komplikasyon sa atay at sa katawan.

Mga Kaalaman tungkol sa Hepatitis C

Ang hepatitis C, o Hepa C, ay isa ring uri ng sakit na nakapagdudulot ng pamamaga ng atay na sanhi ng isang uri ng hepatitis virus na naipapasa sa pamamagitan ng dugo. Ito rin ang itinuturing na pinakaseryoso sa tatlong uri ng Hepatits (A, B, at C). Ang sakit na ito ay karaniwang walang sintomas na pinapakita.

Ano ang sanhi ng Hepatitis C at paano ito nakukuha?

Ang Hepa C ay dulot ng Hepatitis C Virus (HCV) na nakukuha mula sa mga kontaminadong dugo. Maaari itong makuha sa pamamagitan ng aksidenteng pagturok ng karayom na naunang naitusok sa taong may sakit na Hepa C, sa pagpapapatato (tattooing) at pagpapahikaw gamit ang mga kagamitan na hindi malinis, sa paghihiraman ng karayom sa tuwing gumagamit ng bawal na gamot na tinuturok (IV drugs), at iba pang pamamaraan na ginagamitan ng karayom na itinutusok sa ugat ng dugo. Maaari din itong maipasa ng ina sa kanyang bagong silang na sanggol.

Sino ang maaaring magkasakit ng Hepatitis C?

Ang mga taong nanganganib na magkaroon ng Hepa C ay ang sumusunod:

  • Mga nagtatrabaho sa mga pagamutan na mayroong mga dugo na kontaminado ng Hepa C
  • Mga gumagamit ng itinuturok na ipinagbabawal na droga
  • Mga taong may HIV
  • Mga taong nagpatato o nagpabutas para sa hikaw sa hindi malinis na paraan
  • Mga taong matagal nang sumasailalim sa hemodialysis
  • Mga sanggol na isinilang ng ina na may hepatitis C

Ano ang kaibahan ng Hepatitis C sa Hepa A at B?

Ang Hepatitis C ay naiiba sa Hepatitis B at A sa paraan ng pagkakahawa at sa kondisyon na maari nitong idulot sa atay. Hindi tulad ng Hepa A na nakukuha lamang sa dumi ng tao na maaring maihalo sa pagkain, at Hepa B na nakukuha naman sa dugo, semilya, at iba pang likido ng katawan, ang Hepa C ay kadalasang nakukuha lamang sa kontaminadong dugo. Hindi rin tulad ng Hepa A na hindi malala at kadalasang gumagaling ng kusa, ang Hepa C ay katulad ng Hepa B na maaring magtagal at humantong sa malalang kaso na posibleng magdulot ng pagpalya ng atay o kaya naman ay kanser sa atay.  Higit sa lahat, ang Hepatitis C ay wala pang bakuna hanggang sa ngayon.

Ano ang mga komplikasyon ng Hepatitis C?

Ang pagkakaroon ng chronic o malalang kaso ng Hepatitis C ay maaring magdulot ng ilang kondisyon sa atay na maaaring makaapekto sa paggana nito gaya ng sumusunod:

  • Pinsala sa atay o liver cirrhosis
  • Kanser sa atay o liver cancer
  • Pagpalya ng atay o liver failure

Paano makaiwas sa Hepatitis B?

Ang Hepatitis B vaccine ang pinakamabisang paraan para makaiwas sa Hepatitis B. Ito’y itinuturok sa mga sanggol ng tatlong beses: pagka-panganak, makaraan ang 6 na lingo, at makaraan ang 6 na buwan. Sa paglaki ng bata maaaring kailanganin rin ng booster shot para madagdagan ang resistensya. Ang mga matatanda ay maaaring bigyan din ng Hepatitis B vaccine. Para sa mga gustong malaman kung kailangan ba niya ng Hepatitis B vaccine, maaaring magpakuha ng HbsAg at Anti-HbS – dalawa sa mga bahagi ng Hepatitis profile – para malaman kung may sapat na bakuna ba sa katawan, o kailangan itong dagdagan ng booster shot o panibagong Hepatitis B vaccine.

Ang pag-iwas sa mga high-risk behavior gaya ng pakikipagtalik sa kapwa lalaki, pagkakaroon ng higit sa isang kapareha, at paggamit ng bawal na gamot ay makatutulong rin sa pag-iwas sa pagkakaroon ng Hepatitis B. Tiyakin ding malinis at bago ang mga kagamitan sa pagpapabutas para sa hikaw at pagpapatatoo.

Ano ang gamot sa Hepatitis B?

Sa pangkasalukuyan, walang gamot para sa Hepatitis B na ibinibigay para sugpuin mismo ang virus. Ang tanging magagawa lamang ay gamutin ang mga sintomas na maaaring maranasan. Para sa Hepatitis B na acute o hindi malala, maaaring bigyan lamang ng karagdagang nutrisyon at dagdag na inumin sapagkat ito ay nawawala naman ng kusa. Ngunit kung ang Hepatitis B ay chronic o malala at tumagal na, maaaring bigyan ng mga antiviral na gamot gaya ng lamivudine, adefovir, telbivudine at entecavir na makatutulong makapagpabagal sa pagdami ng virus. Sa mga lalong malubhang kalagayan naman, maaaring isagawa ang liver transplant o ang paglilipat ng bago at masiglang atay.

Paano malaman kung may Hepatitis B?

Tanging sa pagsasagawa ng blood test maaaring makasiguro sa pagkakaroon ng hepatitis. Upang makatiyak kung positibo sa Hepatitis, maaaring gamitin ang pagsusuri sa dugo na tinatawag na Hepatitis profile. Dito’y maaaring matukoy ang pagkakaroon ng Hepatitis virus at makasiguro kung anong uri ng virus ito (Hepa A o B) at kung ito ay acute o chronic na impeksyon

Maaari ring suriin gamit ang Liver Function Tests o LFT kagaya ng ALT, AST, Alkaline Phosphatase, at iba pa, upang masukat ang kalagayan ng atay. Sa ibang mga kaso, lalo na sa mga bata, pwede ring suriin ang “Bilirubin” sa dugo. Ang “Bilirubin” ay syang responsable sa paninilaw ng katawan lalo na kung tumaas ang level nito sa dugo.

Nagsasagawa din ng Liver Biopsy upang mapag-aralan kung gaano katindi ang pinsala sa atay.

Ano ang mga Sintomas ng Hepatitis B?

Mahigit na kalhati (50%) ng mga taong may Hepatitis B ay walang mararamdaman ng kahit anong sintomas, kaya napakahalaga ng screening o ang pagpapasuri sa doktor kung positibo sa Hepatitis B.

Mga karaniwang sintomas ng Hepatitis B

  • Kawalan ng ganang kumain
  • Pagiging matamlay o pagkakaron ng pakiramdam ng pagod
  • Pangangati sa buong katawan
  • Paninilaw ng balat sa buong katawan
  • Pagkakaron ng ihi na kulay tsaa at iba pang pagbabago sa pag-ihi

Ang malalang uri ng Hepatitis B ay maaari ring magdulot ng:

  • Biglaang paglaki ng tiyan
  • Biglaang paninilaw
  • Pagiiba ng pag-uugali, pagiging irritable o magagalitin
  • Pagiging pala-tulog o antukin, pagkalito

Tandaan na ang mga sintomas na ito ay hindi eksklusibong sa Hepatitis B lamang; maaari rin silang maramdaman sa ibang uri ng Hepatitis gaya ng Hepatitis A at Hepatitis C.

Kailan dapat magpatingin sa doktor?

Kung mayroon kang sintomas ng Hepatitis B, magpatingin na agad sa doktor. Anong klaseng doktor? Sa umpisa, kahit sa General Practioner o Family Doctor muna magpatingin. Maari ring lumapit sa isang ispesyalista sa tiyan at bituka o Gastroenterologist. Kailangan ang agarang aksyon upang maagapan ang posibleng pag-lala nito at anumang komplikasyon sa atay at sa katawan.

 

Mga kaalaman tungkol sa Hepatitis B

Ang Hepa B o Hepatitis B ay isang seryosong sakit na nakakaapekto sa atay na dulot ng impeksyon ng Hepatitis B Virus o HBV. Ang salitang hepatitis ay nakuha mula sa “Hepa” na tumutukoy sa atay at “-itis” na nangangahulugan ng pamamapaga o “inflammation”, sa makatuwid, ang hepatitis ay ang sakit na nagdudulot ng pamamaga ng atay. Ang atay o “liver” ay isang bahagi ng katawan na naglilinis ng mga chemicals sa dugo at nagsisilbi na parang bangko ng enerhiya ng katawan. Ang Hepatitis B, kung mapapabayaan ay maaaring humantong sa mga komplikasyon na nakakasira sa atay at maaaring magbigay-daan sa kanser ng atay o liver cancer.

Ang Hepatitis B ay maaring acute o hindi malalang uri sakit at madaling nagagamot, o kaya ay chronic o sakit na nagtatagal ng higit sa anim na buwan na nangangailangan ng masusing gamutan at maaring mayrong idulot na komplikasyon.

Ano ang sanhi ng Hepatitis B at paano ito nakukuha?

Ang Hepatitis B ay dulot ng Hepatitis B Virus, at tulad ng HIV/AIDS, ito ay nakukuha mula sa mga likido ng katawan gaya ng dugo at semilya. Maaari itong maipasa sa mga sumusunod na paraan:

  • Isang sanggol na pinanganak ng isang babaeng may Hepatitis
  • Pakikipagtalik sa isang taong may Hepa B, lalo na kung walang proteksyon ng condom.
  • Pagpapapatato (tattooing) gamit ang mga kagamitan na hindi malinis
  • Aksidenteng pagkatusok ng karayom na ginamit sa isang taong apektado ng Hepatitis B
  • Hiraman ng karayom sa mga gumagamit ng bawal na gamot na tinuturok (IV drugs)

Sino ang maaring magkasakit ng Hepatitis B?

Ang panganib ng pagkakaroon ng sakit na hepatitis B ay pinakamataas sa mga taong nakikipagtalik sa kapwa lalake at sa mga prostitute na hindi gumagamit ng condom, sa mga taong gumagamit ng mga droga na tinuturok, sa mga sanggol na pinanganak ng inang mayroong sakit na Hepa B, at sa mga taong nagtatrabaho sa laboratoryo o lugar na mayroong dugo.

Ano ang kaibahan ng Hepatits A at B?

Ang Hepatitis A at B ay parehong sakit nanakaaapekto sa atay. Ngunit di tulad ng Hepatitis B, ang Hepatitis A ay kadalasang kusang nawawala at walang iniiwang komplikasyon na maaaring makasira sa atay. Ang hepatitis B, sa kabilang banda, ay maaaring magdulot ng mas malubhang pinsala sa atay at maaaring magtungo sa kanser sa atay o liver cancer.

Ano ang mga Komplikasyon ng Hepatitis B?

Ang pagkakaroon ng chronic o malalang kaso ng Hepatitis B ay maaring magdulot ng ilang kondisyon sa atay na maaaring makaapekto sa paggana nito gaya ng sumusunod:

  • Pinsala sa atay o liver cirrhosis
  • Kanser sa atay o liver cancer
  • Pagpalya ng atay o liver failure

Bukod sa mga kondisyon sa atay, maaari ding magdulot ang sakit na ito ng anemia, sakit sa bato, at pamamaga ng mga ugat na daluyan ng dugo.