Paano makaiwas sa ketong?

Bago ang lahat, dapat ay maalis sa isip ng lahat ang pagkakadikit ng sakit na ketong sa salitang sumpa. Dapat tandaan na ang sakit na ito ay nagagamot at hindi naman madaling makahawa kung kaya’t hindi na kinakailangang ilayo pa sa lipunan ang mga taong ketongin. Sa oras na sila ay nagsimula nang sumailalim sa gamutan, ang sakit ay hindi na nakakahawa.

Narito naman ang ilan sa mga hakbang para makaiwas sa pagkalat ng sakit na ketong:

  • Umiwas na matalsikan ng maliliit na patak mula sa bibig o ilong ng taong may ketong na hindi naggagamot ng sakit.
  • Ipagamot ang miyembro ng pamilya na apektado ng sakit na ketong
  • Maging handa kung bibisita sa mga lugar na napapabalitang may kaso ng ketong

Ano ang gamot sa Ketong?

Ang ketong ay nagagamot, taliwas sa paniniwala ng ilan na ito ay sumpa na pang-habang buhay nang karamdaman. Nagagamot ang sakit na ito sa pamamagitan ng tuloy-tuloy na pag-inom ng mga antibiotic. Ang tawag sa paggagamot sa mga pasyenteng may ketong ay Multi-Drug Therapy (MDT) kung saan maaaring bigyan ng kombinasyon ng mga sumusunod na antibiotic:

  • Rifampicin
  • Clofazimine
  • Dapsone
  • Ofloxacin
  • Minocycline.

Ang dami ng pag-inom, haba ng panahon ng pag-iinom, at kombinasyon ng mga antibiotic na iinumin ay depende sa uri at lala ng sakit na dinaranas ng pasyente. Alalahanin na ang MDT ay libreng binibigay sa mga health center sa buong bansa.

Paano malaman kung may ketong?

Dahil karamihan sa mga kaso ng sakit na ketong ay natutukoy sa mga liblib na lugar kung saan walang sapat na kagamitan sa pagsusuri sa sakit, ang pangunahing paraan para matukoy ang ketong ay sa pamamagitan ng pisikal na pagsusuri. Ang pagkakaroon ng mga kakaibang bukol-bukol, mga umbok at pamamanas sa balat na may kulay na maputla kung ikukumpara sa ibang balat, at ang pagkawala ng pakiramdam sa mga braso, kamay, binti at mga paa, ay maaaring tumukoy sa pagkakaroon ng ketong.

Ngunit upang makatiyak sa pagkakaroon ng impeksyon sa katawan, maaaring kumuha ng sample mula sa balat o magsagawa ng biopsy sa mga bahaging may kakaibang anyo at  isailalim sa Ziehl-Neelsen stain o sa Fite stain. Sa pamamagitan nito, madaling matutukoy ang pagkakaroon ng Micobacterium leprae sa katawan. Minsan pa, maaari ding suriin ang dugo, at ilang organ sa katawan kung may presensya ng bacteria.

Ano ang mga sintomas ng ketong?

Ang mga bahagi ng katawan na pangunahing naaapektohan ng ketong ay ang balat at mga nerves na nasa labas ng utak at spinal cord. Kaya naman ang mga sintomas na mararanasan sa pagkakasakit nito ay makikita sa mga bahaging ito. Narito ang listahan ng mga sintomas ng nakaaapekto sa balat:

  • Pagbabago sa anyo ng balat tulad ng bukol-bukol, pamamanas, pag-umbok, at pangungulubot.
  • Ang pagbabago sa anyo ng balat ay maaaring lumulubha at nanatili sa nang ilang linggo o ilang buwan.
  • Ang pagbabago sa anyo ng balat ay may maputlang kulay.

Ang mga sintomas naman na nakaaapekto sa mga nerve ay ang sumusunod:

  • Kawalan ng pakiramdam sa mga braso, kamay, hita’t binti, at mga paa.
  • Panghihina ng mga kalamnan.

Dahil sa mabagal na progreso ng impeksyon ng sakit na ito, ang mga sintomas na kaugnay ng sakit na ketong ay maaari lamang maranasan makalipas ang 3 hanggang 5 taon mula sa pagkakahawa sa sakit. Minsan pa, umaabot ng 20 na taon bago magsimulang makita o mapansin ang mga sintomas ng sakit. Ang ganito kahabang incubation period ng bacteriang nagdudulot ng ketong ang dahilan kung bakit nahihirapan ang mga doktor at dalubhasa na tukuyin kung saan at kailan nakuha ang sakit.

Totoo bang maaaring magdulot ng pagkaputol ng mga daliri ang ketong?

Hindi ito totoo. Ang kakayahan ng sakit na atakihin ang mga nerve sa mga braso at mga paa ay nagdudulot ng pagkamanhid sa mga bahaging ito. Dahil sa kawalan ng pakiramdam maaaring mapinsala ang mga bahaging ito, kabilang na ang mga daliri, nang hindi namamalayan. Ang paulit-ulit na ganitong kaganapan ang madalas na sanhi ng pagkaputol ng mga bahagi ng katawan.

Kailan dapat magpatingin sa doktor?

Dahil sa haba ng panahon ng incubation period ng sakit na ito, kadalasang maaari lamang makapagpatingin sa doktor sa oras na lumabas na at maranasan na ang mga sintomas ng ketong. Sa panahon pa lamang na ito kadalsang nakapagpapatingin ang mga taong may sakit na ketong. Sa oras na magkaroon ng mga hindi maipaliwanag na pagbabago sa anyo ng balat o kaya ay pagkawala ng pakiramdam sa ilang bahagi ng katawan, makabubuting magpatingin na sa doktor.

Kaalaman tungkol sa Ketong o Leprosy

ketongSa mahabang panahon, ang pagkakaroon ng sakit na ketong o leprosy ay katumbas ng pagkakaroon ng sumpa, pinandidirihan at kadalasang inihihiwalay sa lipunan. Ito ang naging kaso sa maraming lugar sa mundo at maging sa Pilipinas kung saan ang mga taong may sakit na ketong noon ay ipinapadala sa Isla ng Culion sa Palawan upang dito’y gamutin at mailayo sa lipunan. Nagtagal ang ganitong pagtrato sa mga ketongin dahil sa kakulangan ng sapat na kaalaman tungkol sa sakit na ito.

Ang sakit na ketong ay dulot ng mabagal at progresibong impeksyon ng bacteria sa katawan na maaaring magdulot ng matinding depormasyon sa balat at pagkasira nerves sa mga braso at mga paa. At taliwas sa makalumang paniniwala, ang ketong ay hindi naman talagang madaling makahawa. Maaari lamang mahawa sa sakit na ito kung magkakaroon ng malapitan at paulit-ulit na interaksyon sa taong may hindi nagagamot na sakit.

Dapat ding tandaan na ang ketong ay maaari nang magamot.

Gaano kalaganap ang sakit na Ketong?

Sa ngayon, humigit kumulang 180,000 na katao ang apektado ng sakit na ketong sa buong mundo ayon sa ulat ng World Health Organization. At ang karamihan ng mga kaso nito ay nasa mga bansa sa Africa at Asya. Sa Pilipinas, ang sakit na ito ay hindi na malaking banta at nakaaapekto na lamang sa halos 1,000 Pilipino kada taon.

Ano ang sanhi ng Ketong?

Ang ketong ay dulot ng impeksyon ng bacteria na Mycobacterium leprae. Nakukuha ang bacteria na ito mula sa mga maliliit na patak ng laway, maaaring mula sa bahing o pag-ubo, ng taong apektado ng sakit na hindi naggagamot. Hindi ito madaling makahawa. Halimbawa, kung makakasalubong mo ang isang taong ketongin at nakipagkamay ka dito, hindi awtomatikong mahahawaan ka ng sakit. Dapat tandaan na ang pagkakahawa sa sakit na ito ay maaari lamang kung magkakaroon ng matagal at paulit-ulit na pakikisalamuha sa taong may sakit.

Ang ketong ba ay maaaring mamana?

Ang ketong ay hindi namamana. Ngunit maaaring tumataas ang posibilidad ng pagkakahawa nito kung isa sa pamilya ang may sakit,  lalo na kung siya ay hindi naggagamot.

Ano ang mga salik na nakapagpapataas ng panganib ng pagkakaroon ng sakit na ketong?

Ang pagkakaroon ng ketong ay pinakamataas sa mga taong nakatira sa mga lugar na may matataas pa ring kaso ng sakit na ito gaya ng mga bansang India, China, Egypt, Nepal at Japan. Mataas din ang posibilidad ng pagkakahawa nito sa mga taong madalas nakikisalamuha sa mga may sakit. Higit din na mas madaling magkasakit ang mga kabataan.

Ano ang mga maaaring komplikasyon ng sakit na ito?

Kung mapapabayaan at hindi gagamutin, ang ketong ay maaaring magdulot ng sumusunod na komplikasyon:

  • Pagkabulag o glaucoma
  • Depormasyon ng mukha gaya ng pagkakaroon ng mga bukol, umbok, pamamaga, at matinding pangungulubot
  • Pagkabaog
  • Problema sa bato
  • Panghihina ng mga kalamnan
  • Permanenteng pinsala sa loob na bahagi ng ilong, utak, spinal cord, at mga nerves sa mga braso at hita.

 

Bakit nagkakaroon ng nana?

Ang nana, o pus sa Ingles, ay ang madilaw o maputing likido na lumalabas sa bahagi ng katawan na may sugat o anumang kondisyon na may impeksyon. Ang pag-nanana ay isang indikasyon impeksyon ng bacteria sa katawan. Nabubuo ang nana mula sa mga naipon na leukocytes o white blood cells na namatay sa dahil sa pakikipaglaban sa impeksyon ng mga bacteria. Ang pagnanana ay maaaring lumitaw sa iba’t ibang anyo: ang tipikal nitong itsura ay madilaw na likidong umaagos mula sa sugat, o kaya naman ay lumitaw ito bilang abscess o nana na nakabalot sa manipis na balat. Ang mga tagihawat at pigsa sa balat ay mga anyo rin ng nana na dulot ng impeksyon ng bacteria sa ibabaw na patong ng balat o epidermis.

Narito ang ilan sa mga karaniwang kondisyon na nakikitaan ng pagnanana:

  • Sore eyes na dulot ng bacterial infection
  • Tonsillitis
  • Tagihawat
  • Pigsa
  • Sugat na hindi nalinis at nagkaroon ng impeksyon

 

Paano makaiwas sa cholera?

Gaya ng iba pang sakit na nakukuha sa mga pagkain at inumin, malaking kabawasan sa posibilidad ng pagkakaroon ng cholera kung makatitiyak na malinis ang pinagmumulan ng pagkain at inumin. Gayun din ang mga paraan na pagpapanatiling malinis sa katawan. Narito ang ilang hakbang para makaiwas sa sakit na cholera:

  • Tiyaking malinis ang pagkain at inumin. Makabubuti kung ang tubig na pinagmumulan ng inumin at panghalo sa mga pagkain ay ligtas at malaya mula sa kontaminasyon ng dumi ng tao. Huwag din basta-bastang iinom sa tubig na galing sa gripo hanggat hindi ito nasasala at napapakuluan.
  • Ugaliin ang paghuhugas ng kamay. Tiyaking husto at wasto ang paghuhugas ng kamay bago kumain at pagkatapos gumamit ng palikuran.
  • Tiyaking naluto ng tama ang pagkain. Hanggat maaari, kainin lamang ang pagkain na bagong luto at naluto ng husto.
  • Magpabakuna laban sa cholera. Sa ngayon, mayroon nang bakuna para sa sakit na cholera. Ito ang Shanchol at mORC-VAX na tumatagal nang hanggang 2 taon. Uminom nito lalo na kung mapapadpad sa mga lugar na napapabalitaang may kaso ng cholera.

Ano ang gamot sa Cholera?

Upang maiwasan ang dehydration na dulot ng pagkakaroon ng Cholera, agad dapat na mapalitan ang nawawalang tubig sa katawan. Maaring bigyan ng inumin na may ORS (oral rehydration salts), gatorade at iba pang inumin na makakatulong pabalikin ang nawalang electrolytes sa katawan bilang paunang lunas. Ang patuloy na pagdudumi at pagsusuka ay nangangahulugan lamang ng masmatinding pangangailangan ng karagdagang tubig sa katawan. Matapos ang tuloy-tuloy na pag-inom, binibigyan ng antibiotics ang pasyente upang mapatay ang mga bacteria na nasa tiyan. Sa mga malalalang kaso, binibigyan ng tetracycline, doxycycline, furazoledone,, erthromycin at cyprofloxacin. Ang mga gamot na ito ay maaaring iniinom o kaya naman ay tinuturok.

 

Paano malaman kung may sakit na cholera?

Ang pagkakaroon ng impeksyon ng cholera ay madaling natutukoy sa pag-oobserba sa duming inilalabas. Kung ito ay sobrang matubig na tila hugas-bigas ang kulay, at may naiipon na malaulap na kulay sa dumi, maaaring ito ay cholera. Upang makasiguro, tinitignan pa rin sa ilalim ng microscope ang sample na nakuha mula sa dumi. Kung positibo, makikitaan ito ng maliliit at mabibilis gumalaw na bacteria na may buntot (flagella), ito ang V. cholerae. Maaari ding suriin ang bacterie sa laboratorio at gawan ng culture upang mas lalong makasigurado.

Ano ang mga sintomas ng Cholera?

Ang mga sintomas na dulot ng Cholere ay maaaring maranasan ilang oras matapos makapasok ang mga bacteria, maaari rin naman sa loob ng 5 araw. Depende ito sa kung gaano kadami ang bacteria na nakapasok sa tiyan. Ang mga nararamdaman sintomas ay ang sumusunod:

  • Matubig na pagtatae
  • Pagsusuka
  • Mabilis na pagtibok ng puso
  • Kawalan ng elastisidad ng balat.
  • Panunuyo ng lalamunan, bibig at ilong.
  • Pagbagsak ng presyon ng dugo
  • Madaling pagkauhaw
  • Pamumulikat

Ang nilalabas na dumi ay sobrang matubig  kung kaya’t ang taong may cholera ay nanganganib na maubusan ng tubig sa katawan. Ang dumi rin ay may masangsang na amoy na tila malansang isda.

Kailan dapat magpatingin sa doktor?

Ang pagkakaroon ng cholera ay nangangailangan ng agarang pagpapagamot, kung kaya’t kinakailangan ang agad na atensyon ng doktor. Tandaan na ang Cholera ay maaaring makamatay kung mapapabayaan. Mabilis na mauubos ang tubig ng katawan dahil sa sakit na Cholera.