Mga Gamot na Ginagamit Bilang Pampalaglag

Sa panahon ngayon, ang “pre-marital sex” ay mistulang nagiging karaniwan na lamang at hindi na nagiging isyung panlipunan. Laganap ito sa mga kabataang mapupusok at “curious” sa pakikipagtalik. Dahil dito at sa kakulangan ng kaalaman, dumadami rin ang kaso ng hindi planadong pagbubuntis. At dahil nga ito ay pinakalaganap sa mga kabataan, na kadalasan ay hindi pa handa sa hamon ng pagiging magulang, nauuwi ang ilan sa mga ito sa pagpapalaglag ng bata.

Ang pagpapalaglag o aborsyon ay isang kontrobersyal na isyu hindi lamang sa lipunan kundi sa medisina. Sa ilang bansa, ito ay ligal at maaring isagawa sa ospital lalo na kung maaaring manganib ang buhay ng ina kung itutuloy ang pagbubuntis. Habang sa Pilipinas naman, ito ay ipinagbabawal sa batas at maituturing na isang criminal offense tulad ng pagpatay ng isang tao (murder). Ang pagpapalaglag o aborsyon, bukod sa pagiging iligal, ay matinding hinaharang ng simbahan, at isa ring hindi katanggap-tanggap na gawain sa lipunan.

cytotec-abortion

Dahil nga ito ay iligal sa bansa, isinasagawa ito ng ilan na pailalim. Maaaring ito ay isinasagawa sa pamamagitan ng pagsundot mismo sa matres ng ina o kaya ay sa pag-inom ng ilang gamot na pampalaglag. Ang mga gawaing ito, lalo na’t walang medikal na gabay, ay hindi ligtas at maaaring makasama sa kalusugan ng ina. Narito ang ilan sa mga gamot na kadalasang ginagamit bilang pampalaglag ng bata.

Misoprostol (Cytotec)

Ang cytotec ay isang gamot na inirereseta para pigilan ang pagdurugo ng sikmura dahil sa sakit na ulcer. Sa kabilang banda, ito ay madalas na ginagamit ng ilan para ilaglag ang pagbubuntis. Sa ibang bansa, ito ay ligal na ginagamit sa mga ospital kasabay ng mifepristone upang itigil ang pagbubuntis.

Carboprost (Hemabate)

Ang carboprost ay gamot na ginagamit ng ilang ospital para tuluyang itigil ang pagbubuntis. Ito ay tinuturok sa laman at nagdudulot ng contractions sa kalamnan ng uterus ng ina na humahantong sa pagkalaglag ng bata.

Dinoprotone (Prepidil)

Ang gamot na dinoprotone ay inirereseta upang tulungan ang ina na palakihin ang pagbuka ng kuwelyo ng matres (cervix) sa panahon ng labor bago manganak. Kaya naman, ginagamit din ito ng ilang ospital upang sadyain ang panganganak kahit hindi pa kabuwanan. At ito ay nagreresulta sa pagkalaglag ng bata.

Mifepristone (Mifeprex)

Ang mifeprostone ay isang gamot na pampalaglag ginagamit sa mga unang 49 na araw ng pagbubuntis. Hinaharang ng gamot na ito ang suplay ng hormones patungo sa matres sa mga unang araw ng pagbubuntis.  Dahil dito, hindi na natutuloy pa ang pagbubuntis. Minsan ay ginagamit din ito para sa ilang kaso ng pagtaas ng asukal sa dugo (hyperglycemia) sa mga taong may Cushing’s syndrome.

Oxytocin (Pitocin)

Ang gamot na oxytocin ay ay ginagamit para tulungan ang pag-labor ng ina na manganganak at kontrolin ang pagdurugo matapos manganak. Maaari itong magdulot ng pagkalaglag ng bata kung gagamitin na walang gabay ng doktor.

Mga kaalaman tungkol sa Menstrual Cycle (Buwanang Dalaw)

Ano ang Menstrual Cycle?

Ang menstrual cycle ang tumutukoy sa buwanang pagbabago o kaganapan sa katawan ng babae bilang paghahanda sa pagbubuntis. Nakapaloob dito ang paglabas ng egg cell mula sa obaryo, pagpunta nito sa matres, pati na ang buwanang dalaw o pagdurugo na nararanasan ng mga kababaihan na nasa tamang edad.

Bakit nagkakaroon ng buwanang dalaw o pagdurugo?

Ang buwanang pagdurugo ay dahil sa regular na pagpapalit ng lining o pang-ibabaw na patong ng matres na nagaganap kapag walang nangyaring fertilization sa pagitan ng itlog o egg cell ng babae at isang semilya o sperm cell ng lalaki. Ang fertilization ay nagaganap lamang kapag nagtalik ang isang lalaki at babae at nagtagpo ang kanilang itlog at semilya.

Sa anong edad ito nagsisimula?

Ang menstrual cycle ay nagsisimula sa edad na 11 hangang 14 kung kailan dumadating sa maturidad o pagdadalaga ang mga batang babae. Ito ay bahagi ng mga pagbabago sa pangangatawan ng mga kababaihan sa pag-apak sa puberty stage. Ang mga pagbabagong ito ay dulot ng hormones na estrogen at progesterone.

Gaano katagal ang isang ikot ng menstruation, at paano ito nagaganap?

Ang isang ikot ng menstruation ay nagsisimula sa unang araw ng pagdurugo at natatapos naman sa unang araw ng susunod na pagdurugo. Ito ay kadalasang tumatagal ng 28 na araw ngunit maaari rin namang mas maikli o mas mahaba kaysa dito.  Nakapaloob sa 28 na araw na ito ang paglabas ng itlog o egg cell mula sa obaryo (ovulation), pagdaan nito sa fallopian tube, at pag-abot nito sa matres. Kapag walang naganap na fertilization sa pagitan ng egg cell at semilya, ang ibabaw na patong ng matres ay mangangapal at mapapalitan ng bago. Ang nadurog na lumang patong ng matress ay lumalabas sa puwerta ng babae bilang dugo o regla.

Ano ang dapat gawin kung mayroong dalaw?

Ang babaeng mayroong dalaw ay lalabasan ng dugo sa loob ng ilang araw, depende kung gaano kalakas pag-agos ng dugo. Ito ay maaaring bumuhos ng malakas sa unang araw, at susundan ng paunti-unting patak ng dugo hanggang sa maubos dugo sa matres. Maaari din namang umagos ang dugo ng paunti-unti at tumagal ng 3 hanggang 5 araw. Kung kaya, makatutulong ang paggamit ng pasador o sanitary napkin sa panahon na nararanasan ang pagdurugo. Minsan pa, maaaring makaranas ng pananakit ng puson, o cramps, na maaaring maibsan sa pag-inom ng mga pain relievers.

Ano ang ibig sabihin ng iregular na dalaw?

Masasabing iregular ang dalaw kung ang pagitan ng bawat pagdurugo ay mas maikli sa 21 na araw o mas matagal pa sa 35 na araw. Gayundin kung may pagdurugo sa pagitan ng mga araw na ito. Ito ay nagaganap dahil sa ilang mga salik gaya ng sumusunod:

  • Sobrang pagdagdag o pagkabawas ng timbang.
  • Karamdaman sa pagkain tulad ng anorexia
  • Sobrang pag-eehersisyo
  • Emosyonal na stress
  • Paggamit ng ipinagbabawal na gamot
  • Abnormalidad sa hormones
  • Mga iniinom na gamot
  • Papalapit na menopause

Kailan humihinto ang buwanang dalaw?

Ang paghinto ng buwanang dalaw, na kilala sa tawag menopause, ay nagaganap sa edad na palapit sa 50. Dahil ito sa pagbawas sa hormones na lumalabas sa katawan kasabay ng pagtanda. Sa oras na dumating sa menopause ang babae, nawawala na rin ang abilidad ng babae na mabuntis.

Kailan tumitigil ang pagtangkad ng tao?

Tuwing nalalapit na bagong taon, nauuso ang paniniwalang tatangkad pa kung makakatalon sa pagsapit ng alas-dose ng hating gabi. Ito ay para sa mga taong umaasa pa rin na madagdagan ang kanyang tangkad. Natural lamang ito sapagkat para sa mga Pilipino, ang pagiging matangkad ay isang magandang katangian. Para sa karamihan sa atin, “height does matter.” Ngunit kailan nga ba tumitigil sa pagtangkad ang isang tao at ano ang mga salik na makakaapekto sa kung gaano kataas ang maaaring itangkad ng isang indibidwal?

Gaano kataas ang isang karaniwang Pilipino?

Bago ang lahat, dapat muna nating malaman kung ano nga ba ang karaniwang taas ng isang Pilipino at Pilipina. Ayon sa mga pag-aaral ang karaniwang taas ng mga kalalakihan sa Pilipinas ay 163.5 cm o 5′ 4.4″ samantalang ang mga kababaihan naman ay 151.8 cm o 4′ 11.8″. Ang karaniwang taas na ito ay naapektohan ng ilang salik kung kaya’t mayroong mga taong likas na matangkad, at mayroon din naman likas na mababa.

Ano ang mga salik na makakaapekto sa pagtangkad ng mga tao?

Unang una, ang tangkad ng isang tao ay naapektohan ng genes na nananalaytay sa isang pamilya. May mga pamilya na likas na matatangkad, at mayroon din namang mga pamilya na bansot. Kung ang mga magulang mo ay parehong matangkad, hindi malayong mamana mo ang katangiang ito at lumaking matangkad din. Gayundin kung maliit ang iyong mga magulang, may posibilidad na ikaw rin ay maging maliit. Minsan naman, kahit maliit ang mga magulang, mayroon isang anak na naiiba at biniyayaan ng tangkad. Posible itong mangyari lalo na kung isa sa mga ninuno ng mga magulang ay matangkad rin.

Bukod sa salik na ang tangkad ay namamana, may ilan pang bagay na makaaapekto sa tangkad ng isang tao. Kabilang dito ang nutrisyon na nakukuha ng panahon ng pagbibinata o pagdadalaga kung saan pinakaaktibo ang pagtangkad ng isang tao. Sa panahong ito, dapat ay mataas at tuloy-tuloy ang nutrisyon na nakukuha ng katawan mula sa mga pagkain o kaya’y mga bitamina at food supplement sapagkat mataas ang pangangailangan ng tumatangkad na katawan sa mga ito. Makaaapekto rin ang mga karamdaman na maaaring maransan sa panahong ng pagdadalaga at pagbibinata. Maaaring agawin ng isang karamdaman ang nutrisyon na dapat ay para sa tumatangkad na katawan. May iba ding sakit gaya ng dwarfism na maaaring pumigil talaga sa pagtangkad ng tao. Ito ang dahilan kung bakit mayroong mga taong unano.

Posible bang mahulaan ang maaaring itangkad ng isang tao?

Ayon sa mga pediatrician o specialista sa mga bata, mayroong formula para mahulaan ang tangkad ng isang lumalaking bata.Bago ang lahat, dapat munang malamang ang tangkad ng ina at ama ng bata. Pagkatapos ay sagutin lamang ang sumusunod na formula:

  • Para sa mga kalalakihan: [(tangkad ng ina + 5 pulgada) + tangkad ng ama] hatiin sa dalawa
  • Para sa mga kababaihan: [(tangkad ng ama – 5 pulgada) + tangkad ng ina] hatiin sa dalawa

Ang magiging resulta ay maaring dagdagan o bawasan ng 2 pulgada, at maaring iyon ang pinal na tangkad ng isang bata pag-laki nya.

Kailan nagsisimula ang pagtangkad at kailan din ito tumitigil?

Ang pagsisimula ng pagtangkad ay naiiba para sa mga babae at lalaki. Sinasabing para sa mga babae, ang pagtangkad ay nagsisimula sa edad na 9-10 na taong gulang, habang sa mga lalaki naman ay sa edad na 11 na taong gulang. Pinaka aktibo ang pagtangkad sa edad na 11 o 12 sa mga kababaihan, habang sa edad na 13 naman sa mga kalalakihan. Humihinto naman ang pagtangkad na ito sa pagtatapos ng puberty stage. Nangyayari ito sa edad na 15-17 para sa mga babae, at 16-17 naman sa mga lalaki. Dapat tandaan na ang puberty sa bawat tao ay naiiba-iba depende sa kung gaano kataas ang mga lebel ng hormones sa katawan, maaring magsimula ito ng maaga at matapos din ng mas maaga, o kaya’y kabaligtaran.

Ano ang dapat gawin para lalo pang tumangkad?

Ang susi para mas lalo pang tumangkad ay ang pananatiling malusog ang katawan na may sapat na pahinga. Upang maging malusog, dapat ay kumpleto at sapat ang nutrisyon na nakukuha mula sa mga pagkain sa bawat araw at higit itong kailangan sa panahon ng puberty. Dapat ay kumpleto din ang tulog na hindi bababa sa 8 oras. Ang mga supplement at gamot na nagsasabing nakakatangkad ay walang garantiya na talagang makapagpapatangkad.

Nakaka-apekto ba ang shingles sa pagbubuntis?

Q: Doc I am pregnant 9 weeks and i have shingles, nakakaapekto po ba ito sa aking baby?

A: Ang shingles ay isang kondisyon kung saan bumabalik ang manipestasyon ng Varicella Zoster Virus (VZV) na siyang sanhi ng chicken pox o bulutong. Tanging mga tao lamang na nagkabulutong na noong nakaraan ang maaaring makaranas ng shinges (sa terminolohiyang medikal: Herpes Zoster)

Ang shingles ay hindi naman dapat ikabahala kung nagkaron ka nito habang ikaw ang buntis. Ito’y hindi rin nakakasama sa baby, di gaya ng ibang sakit gaya ng tigdas-hangin o bulutong. Subalit, kung ikaw ay may shingles, maaaring kang makahawa ng mga tao na walang bakuna sa bulotong o hindi ka nagkakaron ng bulutong. Dahil dito, magandang umiwas ka muna sa mga taong ganito, lalo na sa mga buntis.

Kung nakakaramdam ng pangangati sa bahagi ng katawan na may shingles, maaaring magpahid ng Calamine o iba pang lotion. Pwede ring uminom ng Paracetamol para mabawasan ang pangingirot. Ang shingles ay kalimitang nawawala ng kusa sa loob ng ilang linggo.

Cytotec o Misoprostol: isang gamot na ginagamit na pampalaglag ng bata


Ano ang Cytotec o Misoprostol?

Ang Cytotec (generic name: Misoprostol) ay isang gamot para sa ulcer at sakit na tiyan na bagamat hindi aprubado ng FDA ay ginagamit din bilang isang gamot para padaliin ang panganganak ng bata (induction of labor) at para magpalaglag ng baby (abortion). Ito ay ginagamit ng mag-isa o kasama na iba pang mga gamot.

Saan nakakabili ng Cytotec o Misoprostol?

Ang Cytotec o Misoprostol ay ipinagbabawal na ibenta o bilhin sa Pilipinas. Bagamat naiulat na ipinag-aalok sa Quiapo at iba pang lugar, at maging sa Internet, walang kasiguraduhan sa pinanggalingan, kalidad, at pagiging original ng mga gamot na ito.

Paano gumagana ang Cytotec o Misoprostol?

Ang Cytotec o Misoprostol ay nagpapabuka sa kwelyo ng matris (certix) at nagpapahilab ng tiyan at matris (abdominal and uterine contraction) upang lumabas ang baby.

Paano gamitin ang Cytotec o Misoprostol?

Ang mga tableta ng Misoprostol o Cytotec ay nilalagay sa pwerta ng babae o di kaya ay iniinom. Depende sa paggamit nito ang bilang ng tableta na kailangan. Mahalaga: ang paggamit ng Cytotec nito ng walang gabay ng isang doktor ay delikado at maaaring magdulot ng malubhang komplikasyon para sa babae at sa kanyang baby.

Ano ang mga side effect o komplikasyon ng paggamit ng Cytotec o Misoprostol?

Kung ito ay ginamit para magpalaglag ng bata, ito’y maaaring magdulot ng pagdudugo, pananakit ng tiyan. At maaaring din itong magdulot sa ectopic pregnancy (pagbubuntis sa labas ng matris na hindi din maaaring magtagal) at mga kapansanan sa sanggol (birth defects) kung sakaling hindi gumana ang pagpapalaglag. Maaari din itong magdulot ng mga komplikasyon gaya ng incomplete abortion – hindi kumpletong pagpapalaglag na maaaring mauwi sa impeksyon sa matris (septic abortion) at pagkamatay.

Gaano ka-epektibo ang Cytotec o Misoprostol na pampalaglag?

Ito ay naka-depende sa kung paanong paraan ito gamitin ngunit mahalagang malaman natin na HINDI LAHAT ng pagbubuntis na ginagamitan ng Cytotec ay nauuwi sa pagkalaglag ng bata o abortion. Tulad ng nabanggit, maaari itong magdulot ng mga komplikasyon gaya ng septic abortion na nakakamamatay. Kaya hindi rekomendado ang paggamit nito.

Anong maaaring alternatibo sa Cytotec o Misoprostol?

Sa Pilipinas, sapagkat ipinagbabawal ang aborsyon, walang garantisadong ligtas na paraan ng pagpapalaglag ng bata o aborsyon. Kaya mas dapat pagtuunan ng pansin ang paggamit ng birth control gaya ng pills o condom upang “makaiwas disgrasya”.

Sa ibang bansa, alamin sa inyong doktor o mga mas nakakaalam kung legal ang aborsyon at kung oo, anong mga proseso upang makapag-konsulta sa isang doktor para malaman kung anong iyong mga maaaring gawin.

Bata, bata, paano ka ginawa? Ang pagkabuo ng sanggol mula pagtatalik hanggang pangangak

Kabataan

Sa artikulong ito, nais kong ipaliwanag, para sa pakinabang ng taong bayan, ang kwento ng pagkabuo ng isang sanggol, mula sa pakikipagtalik ng kanyang mga magulang, hanggang sa kanyang pagsilang sa mundong ito. Bagamat ito’y palaging nagaganap sa ating buhay, nakakagulat na marami paring mga maling paniniwala tungkol sa buong prosesong ito.

Hindi layon ng artikulong ito ay pagdebatihan kung kailan ang saktong sandali na naguumpisa ang ‘buhay’ o pagiging ‘ganap na tao’. Ang matitiyak ko lang ay ito’y isang proseso patungo sa pagbuo ng isang sanggol.

UNANG KABANATA: PAGBIBINATA AT PAGDADALAGA

Bago pa man magsama ang babae’t lalaki at kanilang semilya upang makabuo ng isang sanggol, ang proseso ng paglikha ng buhay ay nag-uumpisa na sa mga katawan nila. Habang ang isang babae ay nagdadalaga, may mga pagbabago sa kanyang katawan na naghahanda upang siya’y maaaring magdalang-tao. Kasama na dito ay paglaki ng kanyang mga suso, bilang preparasyon na kung siya’y magkaron ng anak ay maaari siyang magpasuso dito. Buwan-buwan, may mga pagbabagong nagaganap sa bahay-bata (uterus) at obaryo (ovary) ng isang babae upang maghanda sa posibleng pagkabuntis, kabilang na dito isang itlog (egg cell) na inihahanda kung sakaling magkaron ng sperm cell (semilya) na makikipag-ugnay dito. Kung hindi naman mangyari ito, ang ilan sa mga produkto ng paghahandang ito ay inilalabas ng katawan sa pwerta ng babae, at ito ang tinatawag na ‘pagregla’ o monthly period. Ang prosesong ito, sapagkat nangyayari buwan-buwan, ay siyang basihan ng mga natural family planning methods. Ayon sa mga pag-aaral, ang kakayahang makabuntis ng isang lalaki ay nag-uumpisa sa edad 12-14.

Sa mga lalaki naman, may mga pagbabago rin sa pagbibinata na naghahanda sa kanila upang magkaron ng kakayahang makabuntis ng babae. Ang mga itlog sa bayag ay naguumpisang magpalaki at magpadami ng mga sperm cells, na siyang nakikipag-ugnay sa itlog ng babae para magumpisa ang pagbubuntis. May mga bahagi ring ng katawan sa bayag at sa may daluyan ng semilya (vas deferens) na naguumpisang gumawa ng likido na may mga sangkap upang panatilihing may enerhiya ang mga sperm cells na ‘lumangoy’ papunta sa itlog ng babae. Ang likido na ito ay tinatawag na semilya o tamod. Ang pagkakaron ng ‘wet dreams’ o mga pagkakataon kung saan paggising ng isang binata ay basa ang kanyang brief dahil sa paglabas ng semilya, ay indikasyon na nagaganap na ang mga pagbabagong ito. Isa pang pagbabago ay ang paglaki ng ari ng lalaki (Tingnan ang artikulong ito tungkol sa ‘average size’ ng ari ng lalaki). Ayon sa mga pag-aaral, ang kakayahang makabuntis ng isang lalaki ay nag-uumpisa sa edad 13-15.

PANGALWANG KABANATA: PAKIKIPAGTALIK

Ang pakikipagtalik o ‘sexual intercourse’ ay ang paglabas-pasok ng ari ng lalaki sa pwerta ng babae. Dahil nalilibog ang kanilang katawan, may mga pagbabago gaya ng paglabas ng mga likido na nagpapadulas sa pwerta ng babae, at ang pagtigas ng ari ng lalaki. Kapag patuloy ang estadong ito na nalilibog ang lalaki at ang kanyang ari ay gumagalaw o ginagalaw, siya ay lalabasan ng semilya o tamod. Ito ay pwedeng mangyayari sa pagjajakol at ito rin ay nangyayari sa pakikipagtalik. Isang paraan ng family planning ang ‘withdrawal method’ o ang pag-alis ng ari ng lalaki sa ari ng babae upang sa labas ng katawan pumutok ang semilya, subalit hindi ito ganong ka-tiyak na paraan dahil sa totoong buhay ay mahirap i-alis ang ari ng lalaki sa kasabikan ng sandali.

Kung ang ari ng lalaki ay nakapasok sa pwerta ng babae habang siya ay labasan ng semilya o tamod, ang mga sperm cells ay maguumpisa nang maglakbay (at lumangoy) papunta sa mga ‘fallopian tube’ ng babae. Ang paglalakbay na ito ay maaaring abutin ng dalawang araw. Kung sa panahong ito ay nagkataong nakahanda o ‘ready’ ang babae sa pagbubuntis at may itlog na nakahanda (ovulation), pwedeng maabot ng isang sperm cell ang egg cell at magsama sila.

Ang pagsasama ng itlog (egg cell) at sperm cell ay tinatawag na ‘fertilization’ at siyang naguumpisa ng pagbubuntis. Naghahalo ang ‘DNA’ ng babae at ng lalaki upang lumikha ng panibagong DNA na syang magtatakda ng mga katangiang pisikal ng sanggol. Narito sa DNA na ito ang mga mamanahing karakteristiko ng sanggol, ngunit hindi natin tiyak kung paano ito eksaktong nangyayari. Pagkatapos magsama ng egg cell at sperm cell at maging isang ‘zygote’, ang pagsasamahang ito ay parang buto na kapag dumapo sa balat ng bahay-bata o uterus ay magpapaumpisa ng mga proseso ng paglilihi at pagbubuntis.

Bakit nagkakaron ng mga kambal? Narito rin ang sagot sa tanong na ito. Diba sabi natin, ang babae ay naglalabas ng isang egg cell kada buwan. Paminsan, dalawa (o higit pa) na egg cell ang lumalabas, at kapag dalawa dito ay ‘nadapuan’ ng magkaibang sperm cell at pareho din silang makakadapo sa balat ng bahay-bata, maaaring pareho silang magiging sanggol at sila ang tinatawag na fraternal twins o kambal pero hindi magkamukhang-magkamukha. Pwede din naman na ang iisang zygote na mahati para magbuo ng dalawang baby. Dahil sila’y nagmula sa iisang zygote, sila’y magiging magkamukhang-magkamukha o kung tawagin ay identical twins.

PANGATONG KABANATA: PAGLILIHI AT PAGBUBUNTIS

Mabilis ang pagdami ng mga cell ng napakaliit na zygote. Kahit na sobrang liit nito sa umpisa, ito ay magpapaumpisa ng iba’t ibang pagbabago sa katawan ng babae. Una sa lahat, titigil na ang monthly period dahil sa pagbabago ng antas ng progesterone at estrogen, mga sex hormone ng mga babae. Ang mga pagbabago ito ay mararanasan ng babae bilang mga senyales ng pagbubuntis. Basahin sa Kalusugan.PH kung ano-ano ang mga senyales na ito.

Nabubuo ang inunan o placenta sa bahay-bata o uterus. Ang placenta ay responsible sa paghahatid ng nutrtisyon at pangkongkolekta ng dumi sa lumalaking sanggol. Ang umbilical cord (ugat ng pusod o higod) naman ang siyang nagdudugtong sa sanggol at sa placenta.

Sa loob ng 9 na buwan na pagbubuntis, nabubuo ang iba’t ibang bahagi ng katawan ng sanggol. Halimbawa, sa ika-18 haggang 20 na linggo, maaari nang malaman kung babae o lalaki ba ang sanggol sa pamamagitan ng ultrasound. Makikita sa ultrasound ang lag-develop ng iba’t iba pang bahagi ng katawan hanggang sa ito’y handa nang mabuhay sa labas ng bahay-bata.

Sa loob ng pagbubuntis, mahalaga ang check-up sa doktor o sa barangay health centre para matiyak ang kalusugan ng sanggol at ng buntis. Bawat 4 na linggo ang rekomendadong check-up hanggang ika-28 na linggo, tapos bawat dalawang linggo hanggang ika-36 na linggo, at mula sa ika-16 linggo ay linggo-linggo na. Sa mga prenatal check-up na ito, titingnan ang lagay ng sanggol gamit ang physical exam and kung kinakailangan, maaaring magsagawa ng ultrasound.

PANG-APAT NA KABANATA: PANGANGAK

Sa nakatakdang panahon (kalimitan, sa ika-40 na linggo mula sa unang araw ng huling pag-reregla), ipapanganak na ang sanggol. Kapag mas maaga sa 37 na linggo ang panganganak, ang sanggol ay tinatawag na ‘preterm’, at kailangan ng adisyonal na suporta (maaaring mas mahabang panahon sa ospital). Kapag naman nanganak ng higit sa 42 na linggo matapos ang unang araw ng huling pag-regla, ito ay tinatawag na ‘post term’. Upang maiwasan ang pagiging preterm o post-term ng isang sanggol, mahalagang makipag-ugnayan sa inyong doktor.

Kapag malapit ng manganak, may mga mararanasan na senyales. Basahin ang mga ito sa artikulong “Mga senyales na malapit ng manganak” sa Kalusugan.PH..

Sa normal na panganganak sa pwerta (vaginal delivery), nauuna ang ulo ng sanggol at ito’y kusang lumalalabas sa paghilab ng mga muscle ng pwerta at tiyan, kasama ng alalay ng midwife o doktor. Paminsan, una ang paa at ito ang tinatawag na suhi o breech presentation. Kung mahirap ilabas sa pwerta ang bata, halimbawa kung ayaw bumuka ng kwelyo ng matris, kung may ibang kondisyon ang babae, maaaring caesarian section ang gawing paraan ng panganganak. Sa paraang ito, kukunin ang baby mula sa matris sa pamamagitan ng operasyon mula sa tiyan. Kung kaya’t ito ay tinatawag na abdominal delivery.

Pagpapangak, puputulin ang umbilical cord, pupunasan ang baby, sisiguraduhing nakakahinga ito ng maayos. Maaaring i-suction ang bibig at lalamunan para siguraduhing wala itong nalunok o hindi ito nasamid. Pagkatapos, titimbangin at susukatin ang baby. Sa lalong madaling panahon, ito ay ibabalik sa kanyang nanay upang maumpisahan ang breastfeeding at ang kanyang paglaki bilang isang bagong tao sa ating mundo.

Paano matanggal ang pimples sa isang binata?

Q: Hello doc.. 14 years old po ako. Ask ko lang may tumutubong parang bilog-bilog sa mukha ko sabi ng mga auntie ko pimples daw yun pero bat ganun di po sya natatanggal meron po akong pimples this year lang nag ka meron 2014. PEronunv nakaraan wala doc ano pano ko to matatangal.

A: Ang pagbibinata o ‘puberty’ ay sadyang panahon ng maraming pagbabago sa katawan, at sa maraming lalaki, kabilang na sa mga pagbabagong ito ang pagkakaron ng pimples o taghiyawat. Dahil ito sa paggawa ng katawan ng sebum, isang uri ng langis, ay nagbabara sa mga loob ng balat at nagiging sangkap para sa isang uri ng bacteria na tinatawag na Propionibacterium acnes na siyang nagiging sanhi ng pimples o acne.

Huwag kamutin ang mukha o kalikutin ang mga pimples. Ang pinakamagandang paraan ay paghuhugas o paghihilamos ng mukha dalawang beses sa isang araw. Hindi kailangang sobrahan ang pagkukuskos dahil baka makasira din ito sa balat.

May mga produktong maaaring mabili sa botika o sa kahit saang tindahan na pangkontra sa pimples. Ang iba din ay mga facial wash, mga cleanser sa mukha, lotion, cream, at iba pa. Ang mga produktong may taglay na salicylic acid o benzoyl peroxide ay maaaring makatulong laban sa acne. Pero hindi lahat ng produkto ay gumagana para sa lahat ng binata. Dahil iba’t iba ang ating balat at katawan, iba’t iba rin ang epekto ng mga produkto. Kaya pwede mong subukan ang mga iba’t ibang klase ng produkto, pero konting ingat lang sa mga produktong hindi kilala o aprubado ng FDA dahil baka may mga sangkap ito na nakaksama sa balat.

Sa karamihan ng lalaki, ang pagdami o pagkakaron ng pimples ay mawawala din pagkalipas ng ilang taon. Para sa ilan naman, ito’y hindi kaagad nawawala. Pero sa ngayon, hindi mo kailangang mag-alala dahil normal nga lang ito na bahagi ng pagbibinata. Kung talagang nakakasagabal sa’yo ang problema, pwede kang magpatingin sa isang dermatologist para mabigyan ka ng iba pang payo at mga gamot para dito.

Mga senyales na malapit nang manganak

Nais mo bang malaman kung anong iyong mga mararanasan kapag malapit ka nang manganak? Basahin ang artikulong ito at tuklasin ang mga ‘signs of labor’ o senyales na malapit nang manganak.

Isa hanggang apat na linggo bago manganak

Una, mas bababa ang lagay ng baby sa iyong balakang, at parang naka-ungos ang kanyang ulo sa kwelyo ng matris. Kaya pwedeng iba ang lakad mo – parang alimango o gumegewang-gewang – dahil dito. Dahil iniipit nito ang iyong pantog, para kang binabalisawsaw at ihi ng ihi. Pwede ring lumala ang mga senyales ng pagbubuntis gaya ng pananakit sa likod, pagtitibi (maaari ring pagtatae ang maranasan sa punting ito), at pagod.

Kung ineksamin ng doktor ang iyong cervix o kwelyo ng matris, maaari nyang mapuna na bumubuka na ito. Ang paglabas ng ‘mucus plug’ na parang mens o buo-buo sa puerta ay isang ring senyales na ilang araw na lamang at manganganak ka na.

Ilang araw o oras na lamang bago manganak

Kapag malapit na malapit na talaga ang pangangak, tuloy-tuloy at palakas ng palakas ang regular na paghilab ng tiyan. Kapag pumutok na ang tinatawag na ‘bag of waters’ o tubig na nasa bahay-bata, ibig-sabihin nito na malapit na malapit na talaga ang panganganak – at magpunta ka na sa ospital o lying-in clinic!

MAGBASA PA: MGA SENYALES NG PAGBUBUNTIS AT PANGANGAK
Mga senyales ng una hanggang ikatlong buwan ng pagbubuntis
Mga senyales ng ika-apat hanggang ika-anim buwan ng pagbubuntis
Mga senyales ng ika-pito hanggang ika-siyam na buwan ng pagbubuntis
Mga senyales na malapit nang manganak

Mga senyales ng pagbubuntis: Ika-pito hanggang ika-siyam na buwan

Nasa panghuling artikulo na tayo sa buwan-buwang pagtatala ng mga senyales ng pagbubuntis. Basahin ang mga sintomas ng huling tatlong buwan:

Mga senyales ng pitong buwan na buntis

Mas makakaramdam ang buntis ng pagod sa ika-pitong buwan. Dapat hinay-hinay na lang sa mga gawain at magpahinga ng madalas. Mas aktibo na ngayon ang baby sa loob ng bahay-bata at mas mararamdaman ng buntis ang pagsipa nito.

Mga senyales ng walong buwan na buntis

Malaki ang ibibigat ng sanggol sa buwang ito, kaya mas makakaramdam ang mga buntis ng pagod at pananakit sa likod at paa. Pwede ring makaramdam ng konting hingal o pagiging hirap huminga. Tuloy parin ang paggalaw at pagsipa ng baby sa loob ng bahay-bata na maaaring maka-apekto sa pagtulog.

Mga senyales ng siyam na buwan na buntis

Pwedeng makaramdam na parang binabalisawsaw o ihi ng ihi dahil sa pag-ungos ng ulo ng baby sa lagusan. Ilang araw (o minsan, oras o linggo) bago ang panganganak, lalabas sa pwerta ang tinatawag na ‘mucus plug’ na parang regla. Padalas narin ng padalas ang pagkakaron ng paghilab ng tiyan. Kapag pabilis ng pabilis at palakas ng palakas ang paghilab ng tiyan, senyales ito na malapit na ang panganganak.

MAGBASA PA: MGA SENYALES NG PAGBUBUNTIS AT PANGANGAK
Mga senyales ng una hanggang ikatlong buwan ng pagbubuntis
Mga senyales ng ika-apat hanggang ika-anim buwan ng pagbubuntis
Mga senyales ng ika-pito hanggang ika-siyam na buwan ng pagbubuntis
Mga senyales na malapit nang manganak

Mga senyales ng pagbubuntis: Ika-apat hanggang ika-anim na buwan

Katuloy ng mga senyales ng pagbubuntis mula una hanggang ikatlong buwan, narito naman ang mga sintomas ng pagbubuntis mula ika-apat hanggang ika-anim na buwan. Muli, mahalagang ipaalala na hindi lahat ng mga babae ay makakaranas ng pare-parehong sintomas.

Mga senyales ng apat na buwan na buntis

Sa ika-apat na buwan, pwedeng mawala na ang mga sintomas na naramdaman sa unang tatlong buwan. Patuloy ang paglaki ng tiyan, at paglakas ng ganang kumain. Sa kaunaunahang pagkakataon, maaari nang maramdaman ng buntis ang pagalaw o pagsipa ng sanggol sa loob ng matris – bagamat para sa iba, sa ika-limang buwan pa itong nag-uumpisa.

Mga senyales ng limang buwan na buntis

Sa ikalimang buwan, tuloy parin ang paglaki ng tiyan at kasama na dito, muli, ang pagtitibi, at pakiramdam na parang busog o “bloated” ang tiyan. Maaaring mag-umpisang sumakit ang likod at mga paa, at makaramdam ng ‘irritation’ sa balat.

Mga senyales ng anim na buwan na buntis

Maaaring mas makaranas ng pananakit ng likod dahil nadin sa kabigatan ng baby. Bilog na ang puson ng buntis dahil sa patuloy na paglaki ng baby. Mas nakakapagod na ang mga gawaing bahay kaya dapat huwag magpagod at huwag mag-atubiling magpahinga kapag nakakaramdam ng pagod.

MAGBASA PA: MGA SENYALES NG PAGBUBUNTIS AT PANGANGAK
Mga senyales ng una hanggang ikatlong buwan ng pagbubuntis
Mga senyales ng ika-apat hanggang ika-anim buwan ng pagbubuntis
Mga senyales ng ika-pito hanggang ika-siyam na buwan ng pagbubuntis
Mga senyales na malapit nang manganak